مطلبی که در زیر می خوانید نوشته ساسان پیروز مدیر داخلی گروه تئاتر “لیو” است. او در این گزارش از نخستین ایده های شکل گیری این پروژه سخن می گوید و اهداف و جزییات آموزشی، پژوهشی و عملی آن را بررسی می کند و سرانجام به حرکت امروز این پروژه در قالب یک فستیوال می پردازد.
اجرای «مونولوگ های گروه تئاتر لیو» وارد دومین سال حیات خود شد؛ ایده ای که از یک چای عصرانه و ارادۀ جمعی محدود، شروع شد و پس از مدتی کوتاه به خواست عمومی گروه وسیع تری از هنرمندان و علاقه مندان تئاتر تبدیل شد.
«گروه تئاتر لیو» از نیمۀ سال ۸۷ از ایدۀ برگزاری «گردهمایی های پژوهشی مونولوگ گروه تئاتر لیو» به شکل مستقل و بدون هیچگونه حمایت مالی نهادهای دولتی و سپس توسعۀ گام به گام آن تا تبدیل شدن به «فستیوال مونولوگ لیو» در مرحلۀ فعلی، مسیری طولانی و گاه دشواری را در پیش گرفته است که طی آن ممکن نبود مگر با ارادۀ جمعی افراد داخل این گروه و همراهی گروهی از دیگر هنرمندان تئاتر. اما علاوه بر اراده ای که برای اجرای این ایده وجود داشت، انجام آن ممکن نبود مگر با یک برنامۀ توسعۀ بلند مدت، شامل هدف گزاری های صحیح، گام های مشخص و اهداف کوتاه مدت و مبتنی بر نیازها، امکانات و اقعیت های موجود.
«گروه» به مثابه «نهاد» کلیدی در تئاتر
نزدیک به سه سال پیش اعضای «گروه تئاتر لیو» پس از یک دورۀ مطالعاتی فشرده و درون گروهی با هدف آسیب شناسی تئاتر ایران و شناسایی موانع و راهکارهای توسعۀ فعالیت های هنری خود، فهرستی از موانع و مشکلات را در برابر خود می دید که راه رشد و توسعۀ فعالیت های این گروه (و دیگر گروه های تئاتری) را می بستند.
موانعی چون رشد نیافتن زیرساخت های تئاتر کشور در تناسب با افزایش فراوان جمعیت شهری و همچنین متقاضیان امکان تولید نمایش، تغییرات در بافت جمعیتی و جغرافیای شهری تهران، تمرکز فعالیت های حرفه ای نمایشی در تهران و آن هم در چند سالن محدود تئاتر، تمایل و گرایش خودآگاه یا ناخودآگاه مدیران و دستگاه های دولتی به تصدی گری و ایفای نقش کارفرما در برابر هنرمندان، کاستی های نظام آموزشی درعرصه های هنری، سیاست گذاری های زودگذر و متغیر و قطع مداوم جریان تئاتر حرفه ای کشور با انواع جشنواره های تزئینی و کم توجهی به نقش ویژۀ گروه های متمرکز، شناسنامه دار و ثابت تئاتری (به عنوان یکی از مهمترین حلقه های مفقودۀ سازمان دهی منابع و مدیریت تئاتر کشور در سه دهۀ گذشته) تنها بخشی از این مشکلات بودند که حل همگی آنها خارج از توان و امکانات یک گروه تئاتر بود و ما را به محافظه کاری بیشتر برای حفظ موجودیت و کاهش فعالیت ها برای ایجاد تناسب میان دستاوردها و هزینه ها دعوت می کردند.
اما به اعتقاد ما راه دیگری نیز موجود بود که دقیقا عبارت بود از تمرکز هرچه بیشتر بر روی «گروه تئاتر» به مثابه یک «نهاد» کلیدی در عرصۀ تئاتر و مدیریت منابع، برنامه ریزی بلند مدت و سازماندهی دقیق تر برای توسعۀ فعالیت های گروه. چنین حرکتی بی تردید نیازمند پذیرش هزینه هایی از سوی ما بود. همچنین آگاه بودیم که چنین حرکتی تنها در صورتی به موفقیت می رسد که منافع گروهی و شخصی خود را در هماهنگی با منافع جمعی و اجتماعی (دیگر هنرمندان، تماشاگران) جستجو کنیم. ایدۀ برگزاری «گردهمایی های پژوهشی مونولوگ گروه تئاتر لیو» از بستر چنین مطالعاتی سر برآورد.
گردهمایی های پژوهشی مونولوگ گروه تئاتر لیو
گزوه تئاتر لیو نزدیک به بیست و چهار ماه پیش به عنوان بخشی از فرایند توسعۀ فعالیت های هنری خود، برگزاری نشست های ماهیانه ای تحت عنوان «گردهمایی های پژوهشی مونولوگ گروه تئاتر لیو» را در «خانۀ هنرمندان ایران» آغاز کرد که خوشبختانه به رغم تمامی موانع مشکلاتی که در اجرای چنین حرکت های مستقلی وجود دارد، با موفقیت اجرایی شد، بر طبق برنامه ریزی های انجام شده پیش رفت و تا حد زیادی به پایان پیشبینی شدۀ خود رسید.
نخستین فصل از اجرای مستقل نمایش های مونولوگ لیو با دعوت به همکاری از گروهی از نمایشنامه نویسنان ایرانی، در قالب دو برنامۀ شش ماهه تنظیم شد و از شهریور ۱۳۸۷ آغاز و تا مهر ۱۳۸۸ به اجرا در آمد.
حاصل این مسیر طی شده در نخستین نگاه، تولید مستقل و اجرای ۱۲ نمایش با کارگردانی و اجرای اعضای گروه تئاتر لیو، برگزاری ۱۲ جلسۀ سخنرانی و گفتگو با حضور پژوهشگران و اساتید دانشگاه و منتقدین تئاتر در زمینۀ مونولوگ و از همه مهمتر ایجاد انگیزه ای برای نوشته شدن ۱۲ متن نمایشی تازه توسط نویسندگانی چون محمد چرمشیر، نغمه ثمینی، محمد رضایی راد، محمد یعقوبی، رضا سرور، مهدی کوشکی، نازنین حاجی زاده، مهسا محب علی و امیررضا کوهستانی در قالبی مشابه ( مونولوگ یا مونودرام) بود که هر یک تجربه ای متفاوت را پیش روی مخاطبان و علاقه مندان هنر نمایش قرار می دادند. اما از نگاهی دیگر، اجرای این پروژه محکی برای سنجش ایدۀ شکل دهی به حرکتی مستقل و مبتنی بر منافع جمعی (هنرمندان- مخاطبان- مدیران) و بیرون رفتن از چارچوب های خشک و رسمی و به شدت محدود امکانات تئاتر ایران بود.
فستیوال مونولوگ های گروه لیو
اکنون در حالی فصل جدیدی از اجراهای مونولوگ در خانۀ هنرمندان را آغاز می کنیم که ادامۀ اجرای نمایش های مونولوگ در خانۀ هنرمندان از چارچوب های ارادۀ جمع محدود اعضای گروه تئاتر لیو فراتر رفته و به خواست عمومی طیف وسیع تری از هنرمندان و علاقه مندان تئاتر تبدیل شده است. برای ما ایده های اولیۀ برگزاری گردهمایی های ماهیانه مونولوگ مبنی بر شکل دهی به یک حرکت مستقل فرهنگی و هنری همچنان پابرجاست، اما تجربۀ دورۀ گذشته و استقبالی که از سوی مخاطبان و سایر هنرمندان شاهد بودیم، به ما این اطمینان را می داد که پروژۀ مونولوگ های لیو چه در قالب اجرایی و چه به لحاظ ابعاد، در مسیر توسعۀ گام به گام خود رشد کرده، به اصطلاح پوست انداخته است و آمادۀ برداشتن گامی دیگر است.
گفت و گوهای ما با هنرمندان دیگر، دانشجویان و مخاطبان دور نخست گردهمایی های مونولوگ لیو و مشاهدۀ تمایل طیف وسیع تری از هنرمندان به مشارکت و همراهی با ما در ادامۀ این راه، همگی نشان می داد که ایدۀ برنامه ریزی برای خلاقیت مداوم و تولید و اجرای نمایش هایی کم هزینه در قالب مونولوگ یا مونودرام اکنون به دغدغه ای جانبی، اما مستمر، برای گروهی از نویسندگان و هنرمندان تئاتر بدل شده است و زمینه را فراهم کرده است تا برای بهره وری از این انرژی متراکم شده، بر طبق برنامه ریزی پیشین خود گام بعدی، یعنی تبدیل گردهمایی های ماهیانۀ گروه تئاتر لیو به «فستیوال مونولوگ های گروه لیو»، برداشته شود.
طی نخستین برنامۀ شش ماهه از این فستیوال مونولوگ، که با مدیریت حسن معجونی (سرپرست گروه تئاتر لیو) از روز جمعه ۱۵ مرداد با اجرای نمایش «جهان چرا ار این که هست دورتر نمی رود؟» به کارگردانی نغمه ثمینی آغاز شده است و تا اول بهمن ماه ادامه خواهد داشت، ۱۲گروه هنری طی یک فرایند شش ماهه و مطابق برنامه ای زمان بندی شده آثار خود را اجرا خواهند کرد، در کنار همدیگر طبع آزمایی می کنند و مورد ارزیابی دیگران قرار می گیرند.
در عین حال «فستیوال مونولوگ های گروه لیو» فارق از محتوای خود، شیوۀ تازه ای در تعریف و طراحی یک فستیوال «غیر فشرده» و «غیر متمرکز» را می آزماید. بر خلاف تعاریف رایج از حرکت های تزئینی با نتایجی کوتاه مدت که در قالب انواع جشنواره های موضوعی و مناسبتی جلوه گری می کنند و در بیشتر موارد به قیمت صرف بخش وسیعی از منابع مالی، امکانات و نیروی انسانی، تنها تحرکی کاذب و موقت را در تئاتر کشور شکل می دهند، «گروه تئاتر لیو» در یک بازۀ زمانی شش ماهه فرایندی خلاق و مستمر و فارق از تزئینات و تجملات رایج، نتایجی بلند مدت و عمیق تری برای تئاتر را جستجو خواهد کرد و نتایج این جستجو و آزمون را در در برگزاری شش ماه دوم «فستیوال مونولوگ های لیو» به کار خواهد بست تا زمینه را برای گام بعدی توسعۀ فعالیت خود هموار کند.
